hunebedden-nieuws

Verbergt D27 een archeologische schat ?

Op een nieuwe scan onder het beroemde hunebed van Borger zijn drie nog onbekende dingen te zien, die volgens de onderzoeker lijken op 'objecten'. Opmerkelijk is dat deze objecten ónder de keldervloer van het hunebed liggen.

"Dat is heel spannend", zegt onderzoeker Dick van der Roest van GT Frontline. "Het zou dus kunnen dat de keienvloer nog een andere functie had. Dat de vloer niet alleen de bodem was van het hunebed, maar ook het dak van iets anders. Iets anders wat er nóg eerder was!"

In opdracht van het Hunebedmuseum in Borger maakte Van der Roest vorige week met een zogeheten groundtracer een nieuwe bodemscan van het hunebed. "Er zijn onder de keienvloer drie afwijkingen in de bodem te zien, die vrij hard van structuur zijn. Het lijken drie objecten te zijn van 80 à 90 centimeter hoog en een diameter van 60 à 70 centimeter. Het lijkt er dus op dat er meer ligt onder dat hunebed, maar waarom liggen die dingen daar? En hebben de hunebedbouwers dit geweten voordat ze op deze plek gingen bouwen?"

De komende tijd wordt er meer onderzoek gedaan naar de bodem. (bron: Dagblad van het Noorden)

Bronneger krijgt archeologisch museum

Amateurarcheoloog Lammert Hingstman wil nog dit jaar een eigen museum openen in zijn woonplaats Bronneger. Hingstman (66) zocht en vond de afgelopen tientallen jaren een groot aantal archeologisch gezien waardevolle voorwerpen in zijn eigen landbouwgrond.Hij staat bekend als de spittende schatzoeker. Het gespit was een doorn in het oog van professionele archeologen. Volgens hen overtrad Hingstman hiermee de Monumentenwet en is door zijn gespit veel informatie verloren gegaan. (bron DvhN)

Bodem onder grootste hunebed wordt gescand

De bodem onder het grootste hunebed van Nederland, dat in Borger ligt, wordt 'gescand' op eventuele archeologische voorwerpen.

Het is voor het eerst dat in Nederland een hunebed gescand wordt met het scanapparaat, een zogeheten Groundtracer. Het onderzoek moet duidelijk maken of zich nog archeologische voorwerpen in de bodem van Hunebed D27 bevinden.

Het Hunebedcentrum heeft zelf opdracht voor de scan gegeven. Een jaar geleden uitte het centrum de wens om in de bodem te gaan graven. Hierop volgde protest uit archeologische kringen, omdat men bang was voor beschadiging van eventuele voorwerpen in de grond. Volgens directeur Klompmaker heeft door te scannen geen bodemverstoring plaats en kan toch bepaald worden of een opgraving de moeite loont.

Sinds 1968 is er in Nederland geen Hunebed meer groots onderzocht. Het afgelopen jaar is er door betrokkenen druk gediscussieerd over de vraag of het niet weer eens tijd is voor een opgraving. Nederlandse archeologen hebben september 2008 op initiatief van het Hunebedcentrum deelgenomen aan een opgraving van een hunebed in Zweden, in de buurt van het plaatsje Falköping. Mede hierdoor is de discussie in de Nederlandse 'hunebed-wereld' over nut en noodzaak van het opgraven van hunebedden ook weer losgebarsten. In plaats van opgraven wordt er dus nu dus gescand. (bron: RTV-Drenthe)

Internationaal Trechterbeker Symposium in Borger

Het congres dat van 25 tot en met 28 november in het Hunebeddencentrum ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan van dit Centrum werd gehouden, was een groot succes. Kijk hier voor een verslag.www.borgermeetings.com . RTV Drenthe besteedde aandacht aan het 50 jarig bestaan van het Hunebedcentrum in de volgende reportage: Hunebedcentrum viert 50-jarig bestaan.

Hunebedden in de Orient

Maar weinig mensen weten dat er hunebedachtige monumenten liggen in Jordanie. Honderden liggen er. Vanaf vrijdag 9 oktober is in het Hunebedcentrum in Borger de expositie ‘Hunebedden in de Oriënt’ te zien.

De expositie is samengesteld door Michel de Vreeze van de Rijksuniversiteit Leiden. Hij is daarbij geïnspireerd door Gajus Scheltema, voormalig Nederlands ambassadeur in Jordanië, die onlangs een boek heeft uitgegeven over deze prehistorische monumenten van Jordanië.

De prehistorische grafmonumenten zijn even oud als de hunebedden in Drenthe, zo’n 5500 jaar. Het is een andere cultuur dan die van de Nederlandse hunebedbouwers. Hun ontwikkeling was al verder, zij zaten namelijk in de Bronstijd, terwijl in Drenthe de Nieuwe Steentijd nog gold.

Er zijn ook grote verschillen met de Nederlandse hunebedden, ze zijn kleiner, anders van vorm en er staan vaak meerdere bij elkaar. Er zijn ook meerdere afwijkende modellen gevonden, waaronder eentje met twee verdiepingen. Helaas zijn er de laatste tientallen jaren meerdere verdwenen door bouwwerkzaamheden.

In de expositie wordt door middel van panelen en tv-schermen uitleg gegeven over deze bijzondere prehistorische cultuur. Daarnaast zijn er voorwerpen uit de hunebedden van Jordanië te zien en is een hunebed op ware grootte nagebouwd.
Gedurende de expositie worden speciale activiteiten georganiseerd. Voorbeelden zijn inleidingen in de expositie, workshop buikdansen, zandkunstwerk maken voor kinderen.
De expositie is wegens groot succes verlengd tot 20 april 2010.

The TRB West Group. Studies in the Chronology and Geography of the Makers of Hunebeds and Tiefstich Pottery

Proefschrift over Nederlandse Hunebedden na 30 jaar opnieuw uitgegeven

Sidestone Press heeft een herdruk uitgebracht van het in 1979 verschenen proefschrift van Jan Albert Bakker getiteld “ T he TRB West Group. Studies in the Chronology and Geography of the Makers of Hunebeds and Tiefstich Pottery ”. Dit inmiddels klassiek geworden boek gaat in op de onderzoeksgeschiedenis en typochronologie van het kenmerkende Trechterbeker aardewerk van de hunebedbouwers. Daarnaast wordt ook rest van de materiële cultuur en de belangrijkste vindplaatsen van de Trechterbekercultuur uitgebreid besproken.

Omdat dit boek nog altijd één van basiswerken is als het gaat om de Nederlandse Trechter-bekercultuur heeft Sidestone Press besloten om in samenwerking met de auteur 30 jaar na dato het boek opnieuw uit te geven. Dit nieuwe boek is een fotografische herdruk van het de 1979 verschenen publicatie. Deze herdruk is echter voorzien van een nieuw voorwoord van Jan Albert Bakker. In zijn “ In Retrospect ” gaat de auteur in op de totstandkoming van het oorspronkelijke boek. Ook besteed hij aandacht aan het onderzoek dat sinds de eerste publicatie van dit boek in 1979 is verricht.

Het boek “ The TRB West Group ” is nu verkrijgbaar bij uitgeverij Sidestone Press.

Auteur: Jan Albert Bakker
Categorie: Archeologie
ISBN: 978-90-8890-023-5
Aantal blz: 248
Prijs: € 29,95 (incl. BTW, excl. Verzendkosten)

Jager-verzamelaars uit de oude steentijd waren onze voorouders

Lange tijd was het onder archeologen een strijdpunt: waren de eerste boeren in Nederland, waaronder de hunebedbouwers, oorspronkelijk afkomstig uit zuidelijker streken of stamden ze gewoon af van de jager-verzamelaars die hier al tienduizenden jaren leefden. Die strijd is nu beslecht: Uit dna-onderzoek onder scholieren blijkt onomstotelijk dat de meeste Nederlanders afstammen van bewoners uit de oude steentijd.

Vier van de vijf Nederlanders stammen genetisch af van de jager-verzamelaars die al in de oude steentijd, vanaf 40 duizend jaar geleden, in Europa leefden. Bijna 20 procent heeft voorouders die in de nieuwe steentijd, ongeveer 8.000 jaar geleden, Europa zijn binnengetrokken en van de landbouw leefden. Een paar procent stamt af van recentere immigranten.

Dat zijn uitkomsten van een dna-onderzoek onder 205 scholieren (80 jongens en 125 meisjes) uit zeven Nederlandse gemeenten. De resultaten werden op 18 oktober 2008 in Leiden bekendgemaakt door Peter de Knijf van de afdeling humane genetica van Leids Universitair Medisch Centrum en het Forensisch Laboratorium voor DNA Onderzoek in Leiden.De resultaten geven inzicht in de kwestie of de landbouw zich middels de migratie van boeren uit het Midden-Oosten over Europa heeft verspreid. 'We zien geen genetische aanwijzingen dat dit het geval is. Het lijkt er meer op dat de jager-verzamelaars de nieuwe landbouwtechnieken hebben overgenomen', aldus De Knijf

Hunebedcentrum wint 100.000 euro - prijs

Het Hunebedcentrum te Borger heeft de meest prestigieuze museumprijs –de BankGiro Loterij Museumprijs- van Nederland gewonnen. De prijs is een initiatief van het Prins Bernard Cultuurfonds en de Bankgiro Loterij . Aan de prijs is een bedrag van € 100.000,= verbonden. Het Hunebedcentrum, mag zich nu nummer-één-archeologisch-museum van Nederland noemen. De bekendmaking bracht onder de medewerkers en ruim 90 vrijwilligers een euforische stemming te weeg.

De prijs kwam tot stand in twee stappen. Eind juli werden drie musea door een deskundige jury genomineerd. Vervolgens was het aan het internettende publiek om te stemmen. Met 42,5% van de stemmen trok het Hunebedcentrum aan het langste eind. De twee andere genomineerden waren het Museum Het Valkhof in Nijmegen en het Museon in Den Haag.

De museumprijs 2008 wordt op 25 november a.s. uitgereikt in Amsterdam.

Graven naar hunebedbouwers in Zweden

Archeologen en studenten uit Noord-Nederland krijgen de unieke kans, een ongerept hunebed op te graven. Omdat ongerepte hunebedden in Drenthe niet meer voorkomen, moet uitgeweken worden naar een ander land waar ooit de Trechterbekercultuur floreerde, in dit geval Zweden. Het Hunebedcentrum in Borger speelde een bemiddelende rol tussen Zweedse archeologen en het Groningen Instituut voor Archeologie (GIA), onderdeel van de universiteit van Groningen, wat leidde tot een Zweeds-Nederlandse coproductie. De opgraving is in september van dit jaar in het gebied Falbygden nabij de stad Falköping in het zuiden van Zweden.

Het project duurt de hele maand september, waaronder twee weken daadwerkelijk opgraven. In Zweden bevinden zich enkele honderden hunebedden, die lang nog niet allemaal zijn onderzocht. Het bijzondere is, dat anders dan in Drenthe de bodemeigenschappen in Zweedse hunebedden gunstiger zijn voor de conservering van menselijke botten. Met Zweedse skelet- vondsten werd vorig jaar in Hunebedcentrum een expositie gehouden. Voor het eerst stonden bezoekers ‘oog in oog' met echte hunebedbouwers... Het bewaard gebleven botmateriaal heeft al vele geheimen bloot gegeven. Zo lijkt het er op dat de Zweedse hunebedbouwers 5000 jaar geleden al in staat waren hoofdoperaties uit te voeren. Zij boorden in elk geval gaten in schedels, wellicht ter verlichting van ondragelijke hoofdpijnen.

Tussen het Hunebedcentrum en de Zweden is een innige band ontstaan. De stad Falköping wil graag net zo'n mooi museum als Borger heeft. De directie van het Hunebedcentrum adviseert de collega's in Zweden en directeur Hein Klompmaker zal ook spreken op een congres in Falköping, voorafgaand aan de opgraving van het hunebed straks in september.

Bron: DvhN 5 juli 2008 - Door: Jan Wierenga

Hunebedcentrum in Borger boekt record aantal bezoekers.

In 2006 werd het totaal vernieuwde Hunebedcentrum geopend. Het betekende een spectaculaire metamorfose van eenvoudig bezoekerscentrum naar een volwaardig en kwalitatief hoogstaand museum over Nederlands oudste monumenten, gehuisvest in een architectonisch pronkstuk. Dat het publiek dat weet te waarderen blijkt overduidelijk uit de bezoekersaantallen. Direct in het eerste jaar werd het "oude" aantal van ca 40.000 al ruimschoots verdubbeld. Het afgelopen jaar (2007) werd dit aantal nog eens met 12% overschreden tot het record van 97.000 bezoekers. Dit getal overstijgt de stoutste verwachtingen en rangschikt het Hunebedcentrum in één klap naar de derde plaats in de rij van de meest bezochte musea in het Noorden van het land.

Hein Klompmaker, directeur van het Hunebedcentrum, is uiteraard tevreden. "We zijn erg blij met het aantal bezoekers dat ons vorig jaar heeft bezocht. Het wordt een hele opgave om ook in 2008 weer zo'n enorm aantal bezoekers te krijgen, maar we doen ons best. Ons marktaandeel, gemeten naar bezoekersaantallen, is het meest gestegen van alle musea in Noord-Nederland. Het is daarnaast erg goed, dat de politiek onze waarde voor de groei van de werkgelegenheid in de gemeente erkent. Ook in het spin-off denken van politici met betrekking tot bestedingen die door een museum in de samenleving wordt gegenereerd is een verheugende omslag te herkennen."

In 2008 heeft het Hunebedcentrum weer een breed aanbod van tentoonstellingen en activiteiten. Van februari tot en met augustus is een tentoonstelling over roofridders in Noord-Nederland te zien. In het najaar zal naar verwachting een tentoonstelling over de Kelten in Nederland veel bezoek trekken.

Het Hunebedcentrum gaat in samenwerking met Stichting Veldwerk Nederland/Orvelte een Drentse keientuin aanleggen. In deze tuin worden zoveel mogelijk verschillende en bijzondere zwerfkeien verzameld. Educatie en informatie over de verschillende soorten stenen staat hierbij centraal. Gek genoeg bestaat zoiets in Drenthe nog niet terwijl in deze provincie de grootste en mooiste exemplaren van Nederland gevonden worden. De inwoners van Drenthe zijn altijd al gefascineerd geweest door deze keien. Dat is nog altijd te zien aan het gebruik ervan. Kijk maar eens in de gemiddelde tuin in Drenthe , of de vele monumenten in de Drentse dorpen gemaakt van grote keien, ook zijn ze gebruikt voor het aanleggen van keienweggetjes, grensaanduidingen, als straatmeubilair of uiteraard voor het maken van hunebedden. Wat de mensen echter maar weinig weten is het verhaal achter deze zwerfkeien.

De voorlaatste IJstijd heeft miljoenen zwerfstenen naar Nederland gebracht. De meeste en grootste zijn in Drenthe terecht gekomen. Ieder jaar opnieuw komen ze weer naar boven bij het ploegen, maar ook in zandgroeves of bij het aanleggen van wegen komen ze te voorschijn. Vaak worden ze in tuinen gelegd of verkocht aan tuinbedrijven in heel Nederland. Ze verdwijnen daarmee vaak uit Drenthe. Dat is jammer.

Voor veel mensen zijn alle keien gelijk maar dat is maar schijn. Wat echter maar weinig mensen weten is dat de keien een enorme soortenrijkdom vertegenwoordigen. Al onze keien komen uit Scandinavië. Voor een groot deel uit Finland en Zweden. In totaal zijn er honderden soorten van verschillende vindplaatsen.

Op meerdere plekken in Nederland zijn zogenaamde gesteentetuinen ingericht. Daar worden de verschillende soorten stenen die ter plekke gevonden worden bij elkaar gebracht als een soort van expositie. Voorbeelden zijn de gesteentetuinen bij Steenwijk en Schokland, het VanderLijn reservaat bij Urk en het Zwerfsteeneiland bij Maarn. Echter de provincie die zichzelf het meest associeert met zwerfstenen heeft niet een dergelijke zwerfstenentuin.

Het Hunebedcentrum wil, als verlengstuk van de vaste expositie, een buitenexpositie van de verschillende soorten gesteenten die in Drenthe worden gevonden aanleggen. Van ieder soort wordt een beschrijving gemaakt. Mensen kunnen zo het verhaal achter iedere steen lezen. Op een bijbehorende kaart van Scandinavië wordt aangegeven waar de soort vandaan komt.

De tuin wordt gratis toegankelijk. Het Hunebedcentrum en Stichting Veldwerk Nederland/Orvelte gaan samenwerken in dit project. De eerste zorg is de financiering. Vooral het transport van de stenen is duur en vaak zullen de stenen moeten worden gekocht. Het Hunebedcentrum doet daarom een beroep op particulieren, bedrijven en organisaties om het project mogelijk te maken. Dat kan door bijvoorbeeld grote zwerfstenen te schenken. Iedereen die wil helpen kan zich melden bij het Hunebedcentrum in Borger.

‘De plek en de beleving van Hunebedden versterken', dat was het doel van het project ‘Hunebedden, een wereld te winnen', een initiatief van de Hunebedden Beheergroep. In die groep zijn Staatsbosbeheer, Drents Plateau, Het Drentse Landschap, het Hunebedcentrum, het Drents Museum en de Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten (RACM, voorheen ROB) verenigd. De ontwikkeling van één visie op alle hunebedden en hun omringend landschap was wat de Beheergroep voor ogen had. Daarnaast wilden de opdrachtgevers voorstellen voor inrichting en beheer van de betrokken 38 locaties om de betekenis en de beleving te versterken.

De hunebedden en hun omgeving zijn niet alleen belangrijk vanuit cultuurhistorisch perspectief maar ook vanuit de educatieve en toeristische invalshoek. De hunebedden vormen al eeuwenlang plekken waar mensen het verre verleden tastbaar kunnen ervaren. De monumenten en hun omgeving vertellen talrijke verhalen en leren ons iets over de bouwers van de hunebedden en hun kijk op en gebruik van het landschap. Om ook voor de toekomst hun zeggingskracht en ruimtelijke kwaliteit te waarborgen, is het noodzakelijk specifieke plannen te maken voor de betrokken locaties.

De Hunebedden Beheergroep selecteerde het ingenieursbureau Royal Haskoning en Raap Archeologisch Adviesbureau voor de uitvoering van deze studie. Royal Haskoning hield zich daarbij voornamelijk bezig met de landschappelijke inrichting rondom de hunebedden, Raap was verantwoordelijk voor de archeologische onderbouwing.

Medio 2007 was de studie voltooid en op 28 september 2007 werd het lijvige rapport gepresenteerd. Haskoning en Raap hebben hiermee een gedegen stuk werk afgeleverd. Geen vage beleidsvoornemens met vrijblijvende aanbevelingen. Integendeel. Duidelijk geformuleerde uitgangspunten en concrete, per hunebed uitgewerkte aktiepunten. Hiermee kan men direct aan de slag. De rapporteurs schuwen geen drastische ingrepen als dat nodig wordt geacht. Het meest spectaculaire voorstel is om het povere restant van D33 in ere te herstellen en de stenen daarvoor weer aan D49 te onttrekken. Met het posthuum op de vingers tikken van de legendarische Van Giffen, tonen de rapporteurs mijns inziens te weinig respect voor zijn verdiensten en gaan voorbij aan het inmiddels verworven cultuur-historische belang van de huidige Papeloze Kerk. Dit puntje van kritiek doet echter niets af aan de de gedegenheid en de waarde van het rapport.

Dit studieproject werd mogelijk gemaakt door bijdragen van de Provincie Drenthe, SNN, VSB fonds, Staatsbosbeheer, Stichting Het Drentse Landschap, de gemeenten en de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek. Bij de illustrering van het rapport is met mijn instemming ruimschoots gebruik gemaakt van foto's uit mijn collectie.

In en om Borger liggen maar liefst 18 hunebedden waaronder de grootste van Nederland. Niet voor niets is in 2005 naast het grootste hunebed van Nederland het Hunebedcentrum gebouwd. Al met al genoeg ingredienten om Borger officieel tot Hunebedhoofdstad te benoemen. Om alvast te laten zien wat Borger allemaal te bieden heeft is een nieuwe website gelanceerd onder de naam www.hunebedhoofdstad.nl . Bovenstaand logo is voortaan gehecht aan de "Borger"- borden aan de rand van de bebouwde kom van de "hoofdstad"..

In samenwerking met uitgeverij Waanders gaat Drents Plateau de komende drie jaar negen boeken uitgeven over Drentse archeologie en geschiedenis.

De reeks is bedoeld voor iedereen met belangstelling voor de 'materiële en immateriële overblijfselen van de Drentse geschiedenis'. Ze worden gebaseerd op recent wetenschappelijk onderzoek en de redactie heeft afgesproken om er speciaal op toe te zien dat de boeken goed toegankelijk en prettig leesbaar worden.

De redactie van de reeks bestaat uit Jan Abrahamse (oud-hoofdredacteur Noorderbreedte), dr. Michiel Gerding (provinciaal historicus), prof. dr. Jan Kolen ('Belvédère-hoogleraar' VU), dr. Wijnand van der Sanden (provinciaal archeoloog) en prof. dr. Auke van der Woud (hoogleraar Architectuurgeschiedenis RUG)

Het eerste deel van de reeks, "Reuzenstenen op de Es", een 'biografie' van de twee hunebedden van Rolde, is inmiddels verschenen. Wijnand van der Sanden, medewerker Drents Plateau en provinciaal archeoloog is de auteur. Klik hier voor een recensie.

Op 16 oktober heeft de canon-commissie o.l.v. Frits van Oostrom aangegeven welke 50 gebeurtenissen, plekken of personen uit onze geschiedenis belangrijk zijn voor behandeling in het basisonderwijs. De canon begint met de hunebedden. Voor veel mensen een verrassing, niet echter voor de meesters en juffen, die er al mee werkten. Nu hunebedden als canon onderwijs voorstaat, is het zaak het verhaal van de hunebedbouwers spannend en belevend bij de schooljeugd te presenteren. Een bezoek aan het Hunebedcentrum is daarvoor een prima startpunt.

Hunebedden in het nieuws